Дар давоми солҳои ахир мавзуи ташкили кишвари Фаластин яке аз баҳсҳои доғтарин ва баҳсбарангезтарини сиёсати байналмилалӣ буд.  Имрӯз дар ҳоле, ки ҷанг дар Ғазза идома дорад ва ҳар рӯз садҳо нафар қурбон мешаванд, чанд кишвари калидии Аврупо бо як иқдоми ҳамоҳангшуда кишвари Фаластинро расман эътироф намуданд.

Ин хабар, ки бо истиқболи кишварҳои арабӣ ва вокуниши мухталифи қудратҳои ҷаҳонӣ рӯ ба рӯ гардид, суолҳои зиёдеро дар хусуси ояндаи ҳалли дукишварӣ ва муносибатҳои ҷаҳонӣ ба вуҷуд овард.

 “Ин қадами таърихӣ аст, аммо на қадами охирин. Давлатдорӣ бо имзо ва эълон ба вуҷуд намеояд, балки бо масъулият, сохтори идорӣ ва иродаи сиёсӣ тасдиқ мешавад”- навишт нашрияи амрикоии “The Washington Post”.

Дар иҷлосияи имрӯзи Созмони Милали Муттаҳид масъалаи Фаластин ба яке аз меҳварҳои асосии баҳсу гуфтугӯ табдил ёфт. Дар миёни суханони роҳбарони кишварҳо ва намояндагони созмонҳои байналмилалӣ як нуктаро ҳамагон таъкид кардаанд. Ташкили кишвари мустақили Фаластин ҳаққи қонунии мардум аст, на як имтиёзи сиёсӣ ва на як “пардохт” барои ором намудани низоъ.

Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид Антониу Гутерриш бо лаҳни қотеъ изҳор дошт, ки “бе ҳалли дукишварӣ сулҳе дар Ховари Миёна вуҷуд нахоҳад дошт” ва илова намуд, ки ташкили давлати мустақил барои мардуми Фаластин ҳақ аст, на подош. Ӯ, ҳамчунин, аз шаҳраксозиҳои ғайриқонунӣ дар Каронаи Бохтарӣ, кӯч додани иҷбории аҳолӣ ва сиёсати фишор ҳамчун таҳдиди мустақим ба роҳи ҳалли ду кишварӣ ёдовар шуд ва онҳоро “таҳдиди вуҷудӣ барои сулҳ” номид.          

Ин мавқеъ, бо истиқбол ва ҳимояти густурда аз сӯи намояндагони кишварҳои аврупоӣ, арабӣ ва дигар қудратҳои ҷаҳонӣ рӯ ба рӯ гардид. Роҳбарони як қатор кишварҳои Аврупо бо ишора ба таҷрибаи таърихӣ ва ҳамчунин, нигарониҳои башардӯстона таъкид намуданд, ки эътирофи давлати Фаластин ба як зарурати таъхирнопазир табдил ёфтааст. Британия, Фаронса ва як қатор кишварҳои дигар эълон намуданд, ки омодаанд робитаҳои дипломатӣ бо Фаластинро ба сатҳи расмӣ расонанд, зеро ба гуфтаи онҳо “барқарор кардани адолат дар минтақа фақат ба воситаи эътирофи қонунӣ ва сиёсӣ имконпазир аст”.

Аз ҷониби дигар, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ҳанӯз дар мавқеи печида қарор дорад. Дар ҳоле, ки як гурӯҳ сенаторони демократ ва ҳампаймонҳои онҳо дар Конгресс резолютсяеро ба манзури эътирофи “кишвари демилитаризатсияшудаи Фаластин” ба миён гузоштанд, ҳукумати Вашингтон расман иқдоми фаврӣ накардааст. Бо вуҷуди ин, фишорҳои дохилӣ ва берунӣ  афзоиш меёбанд. Ба гуфтаи сарчашмаҳои расонаҳои амрикоӣ, дар ин масъала ихтилоф миёни Кохи сафед ва як бахши Конгресс назаррас аст, ки он метавонад ба самти ояндаи сиёсатгузории Амрико таъсири ҷиддӣ расонад.

Федератсияи Русия бошад дар суханрониҳои расмии худ борҳо аз роҳи ҳалли ду кишварӣ дифоъ намудааст. Кремл аз иқдомҳои аврупоӣ ва байналмилалӣ барои эътирофи Фаластин истиқбол карда, онро як роҳи мутавозин барои эҳёи музокирот ва нигоҳ доштани суботи минтақа донист. Маскав мекӯшад мавқеи худро ҳамчун як бозигари фаъоли дипломатӣ муаррифӣ кунад ва бо истифода аз ин баҳс нуфузи худро дар Ховари Миёна рушд диҳад.

Чин низ дар изҳороти худ таъкид намуд, ки пуштибони роҳи ҳалли дукишварӣ аст ва мардумони Фаластин ҳақ доранд ба давлатдорӣ ва зиндагии озод даст ёбанд. Вазорати корҳои хориҷии Чин бо даъвати қотеъ ба қатъи оташ ва эҳёи равандҳои музокирот изҳор дошт, ки “ҳалли масъалаи Фаластин на фақат як масъалаи минтақавӣ, балки санҷиши одилонаи қонунҳои байналмилалӣ ва адолати ҷаҳонӣ аст”. Ин мавқеъ нишон медиҳад, ки Пекин мехоҳад бо ҳифзи робитаҳои хуб бо кишварҳои арабӣ, нуфузи худро дар арсаи дипломатияи ҷаҳонӣ тақвият бахшад.

Дар ин миён кишварҳои арабӣ ва мусалмонӣ, аз ҷумла Арабистони Саудӣ, Қатар, Урдун ва Туркия, ба таври муштарак ба Иёлоти Муттаҳидаи Амрико муроҷиат карданд, ки барои фишор ворид кардан ба ҳукумати Исроил нақши фаъолтар бозанд. Онҳо таъкид карданд, ки идомаи зарбаҳои қавӣ ва муҳосираи Ғазза на фақат як фоҷеаи башардӯстона аст, балки метавонад ба рушди низоъ ва ноустувории густурда дар тамоми минтақаи Ховари Миёна оварда расонад.

Дар баробари ин, таҳлилгарони байналмилалӣ ишора намуданд, ки агар эътирофи давлати Фаластин фақат бо изҳороти сиёсӣ маҳдуд гардад ва қадамҳои амалӣ барои барқарории сохторҳои идорӣ, иқтисодӣ ва амниятии он андешида нашавад, хавфи ташаккули як “давлати рамзӣ” вуҷуд дорад, ки ҳар амал нуфуз ва имконоти маҳдуд хоҳад дошт. Бо вуҷуди ин, барои бисёре аз кишварҳои ширкаткунанда эътироф ва ҳимоят аз давлатдории Фаластин як қадами муҳимми рамзӣ ба сӯи адолат ва сулҳ дониста мешавад.

Ҳамин тавр, иҷлосияи имрӯз нишон дод, ки масъалаи Фаластин дигар фақат баҳси дуҷонибаи Исроил ва фаластиниҳо нест, балки ба як санҷиши ҷаҳонӣ барои адолат, ҳуқуқи инсон ва эътибори низоми байналмилалӣ табдил ёфтааст. Суханони Гутерриш дар толори Созмони Милали Муттаҳид садои бисёре аз давлатҳо ва ҷомеаҳои ҷаҳонро таҷассум мекард: “Ташкили давлати мустақили Фаластин ҳақ аст, на подош”. Ҳақе, ки бидуни он ояндаи сулҳ дар Ховари Миёна ноаён мемонад.

Эътирофи расмӣ ва таърихӣ: вокуниши кишварҳои араб ва ҷаҳон

Арабистони Саудӣ, ки солҳои охир дар талошҳои сулҳ миёни Исроил ва кишварҳои арабӣ нақши миёнаравро бозӣ мекунад, иқдоми кишварҳои аврупоиро ба ҳайси “қадами дермонда, вале муҳим” арзёбӣ кард. Ба қавли “Arab News” “Мардумони Фаластин беш аз ҳафт даҳсола дар интизори эътирофи ҳуқуқи таърихии худ будаанд. Эътирофи имрӯз шояд дер бошад, аммо он метавонад оғози давраи нав гардад”.

Аммо Саудӣ ва дигар кишварҳои арабӣ таъкид мекунанд, ки чунин иқдомҳо бояд фақат ба эълон маҳдуд нашаванд. Онҳо мехоҳанд кафолати қатъи муҳосираи Ғазза, бозгашти гурезагон ва ташкили низоми давлатдорӣ дар Каронаи Ғарбӣ ба барномаи байналмилалӣ ворид гардад.

Дар Аврупо эътироф ба таври васеъ, ба ҳайси талош барои наҷоти ҳалли дукишварӣ пазируфта шудааст. Вазири корҳои хориҷии Британия дар изҳороти барасмиятшиносии Фаластин гуфт: “Мо дигар наметавонем чашм пӯшем. Сулҳ фақат замоне имконпазир мешавад, ки ду кишвар, ду давлат дар паҳлуи ҳам, бо ҳудудҳои мушаххас вуҷуд дошта бошанд.”

Рӯзномаи “The Guardian” менависад: “Барои Аврупо, ки дар гузашта бо сиёсатҳои номуваффақ ва ҷангҳои мустамликавӣ дар Ховари Миёна алоқаманд буд, эътирофи Фаластин бештар ба маънои иқрори масъулияти таърихӣ мебошад. Ин талош барои барқарорсозии эътимод ва баробарсозии ҳақиқатҳо аст”.

Аммо коршиносони аврупоӣ ҳушдор медиҳанд, ки бидуни фишор ба Исроил барои қатъи сохтмонҳои ғайриқонунӣ дар Каронаи Ғарбӣ, ҳар гуна эътироф метавонад фақат рамзӣ боқӣ монад.

Мавқеи Иёлоти Муттаҳидаи Амрико бештар аз ҳама баҳсбарангез аст. Аз як ҷониб, гурӯҳе аз сенаторон бо роҳбарии Ҷефф Меркли аз президент талаб намуданд, ки Вашингтон низ кишвари Фаластинро эътироф кунад: “Амрико наметавонад дар канор истад. Агар мо аз ҳалли дукишварӣ даст кашем, ояндаи минтақа ба бунбаст кашида мешавад” - гуфт ӯ.

Аммо маъмурияти Кохи сафед аз вокуниши радикалӣ худдорӣ мекунад. Барои он ки Вашингтон ба чунин иқдом қадам гузорад, бояд робитаи худ бо Исроил ва лоббии дохилиро ба назар гирад. “New York Times” навишт: “Амрико миёни арзишҳои эълоншуда - ҳуқуқи инсон ва худмуайянкунии халқҳо ва манфиати амниятӣ дар минтақа қарор дорад. Ин дилеммаест, ки метавонад барои солҳои зиёд ҳалношуда боқӣ монад”.

Расонаҳои русӣ ин иқдомро ба ҳайси нишони заъфи сиёсатҳои Вашингтон арзёбӣ карданд. “РИА Новости” навишт, ки “Аврупо водор шуд аз зери сояи Иёлоти Муттаҳидаи Амрико берун шавад ва сиёсати мустақилонаи худро дар масъалаи Фаластин нишон диҳад. Ин нуқтаи гардиш дар дипломатияи ҷаҳонӣ буда метавонад”.

Ба назари таҳлилгарони рус эътирофи густурда метавонад ба ҷудоии ҷиддӣ дар Ғарб миёни Аврупо ва Амрико расад. Ин, ҳамчунин, фазои бештар барои Русия, Чин ва Эрон фароҳам меорад, то худро ба ҳайси пуштибони ҳақиқии мардуми Фаластин муаррифӣ кунанд.

Бо вуҷуди эътирофи расмии бархе кишварҳо, чанд мушкилоти асосӣ боқӣ мемонад:

Мушкилоти амниятӣ ва идорӣ

Кишвари Фаластин ҳанӯз сохтори идории комил надорад. Ихтилоф миёни Ҳамос ва Фатҳ монеаи ташкили ҳукумати воҳид шудааст. Бидуни иттиҳоди сиёсӣ давлатдорӣ наметавонад пурра амалӣ шавад.

Вокуниши Исроил

Исроил эътирофҳои аврупоиро рад карда, онҳоро “сиёсатбозии холӣ” номид. Ба гуфтаи коршиносони исроилӣ Даниел Леви “ҳукумати Нетаняҳу метавонад дар посух фаъолиятҳои сохтмонӣ дар Каронаи Бохтариро афзоиш диҳад ва вазъиятро боз ҳам мураккабтар созад”.

Гурезагон ва ҳуқуқи инсон

Беш аз панҷ миллион гурезаи фаластинӣ дар кишварҳои минтақа зиндагӣ мекунанд. Суол ин аст, ки оё давлатдорӣ ба бозгашти онҳо ё ҳадди ақал ба эътирофи ҳуқуқии онҳо мусоидат мекунад ё на.

Вокуниши ҷолиби рӯзномаҳо                   

Рӯзномаи “Le Monde” менависад: “Эътирофи Фаластин на фақат иқдоми сиёсӣ, балки эътирофи инсоният ва ҳуқуқи баробар аст”.

Рӯзномаи “Al Jazeera” менависад: “Барои Исроил, ин иқдом бештар ба маънои оғози инзиво дар саҳнаи байналмилалӣ менамояд”.

Рейтерз: “Агар ҷаҳониён имрӯз қадам нагузоранд, фардо дигар аз ҳалли дукишварӣ чизе боқӣ нахоҳад монд”.

Ниҳоятан ба расмият шинохтани кишвари Фаластин аз ҷониби якчанд кишварҳои бузург, воқеан як гардиши дипломатист, ки метавонад дар харитаи сиёсати ҷаҳонӣ тағйироти ҷиддӣ ворид кунад. Ин суоли асосӣ боқӣ мемонад: Оё ин иқдом ба амал табдил меёбад ё фақат як рамзи сиёсӣ аст?

Дар ҷаҳоне, ки ҳар рӯз даҳҳо кӯдак ва зан дар Ғазза ҷони худро аз даст медиҳанд, қадами эътирофи расмӣ метавонад умеди навро дар дил зинда кунад. Вале, умед фақат вақте ба воқеият табдил меёбад, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ, аз Аврупо то Амрико ва кишварҳои арабӣ бо нақшаи мушаххас, кафолати ҳуқуқи инсон ва иродаи воқеии сиёсӣ амал кунанд. Фақат дар ин сурат номи Фаластин метавонад дар харитаи расмии ҷаҳон ҷой гирад, на фақат ҳамчун рамзи мубориза, балки чун рамзи давлатдории воқеӣ.

Dialog.tj