Дар Душанбе намоишгоҳи аксҳои Заур Дахте, наворбардор, аксбардор ва ходими маъруфи фарҳанги Тоҷикистон, ба муносибати 90-солагии зодрӯзи ӯ баргузор гардид. Дар аксҳои банамоишгузоштаи ӯ табиат, чеҳраҳои одамон ва лаҳзаҳои одии зиндагӣ дар Тоҷикистон ва Русия аз нигоҳи як ҳунарманд аккосӣ шудааст.

Тоҷикистон ва Русия дар як нигоҳ

Намоишгоҳи аксҳои Заур Дахте дар “Руский дом” доир шуд, ки аксҳои дар солҳои мухталиф эҷоднамудаи ӯро фаро мегирад. Дар миёни тасвирҳо манзараҳои ороми табиат, ҷангалҳои тӯс, дарахтон, ибодатгоҳҳои қадимӣ ва саҳнаҳои зиндагии ҳаррӯза ба назар мерасад, вале аксҳои ӯ фақат кӯшиши нишон додани зебоиҳои манзарҳо нестанд, балки дар онҳо фазо, ҳаракат ва эҳсоси як лаҳза ҷой гирифтааст.

Созмондиҳандагони намоишгоҳ мегӯянд, Заур Дахте бо истифода аз рӯшноӣ, ҷузъиёти одӣ ва таркиби кадр метавонист хусусияти як маконро ба тамошобин расонад.

Дар осори ӯ ҳам саҳнаҳои пурҳаракат, аз ҷумла бузкашӣ ва ҳам лаҳзаҳои ороми зиндагии рӯзмарра дида мешавад. Ҳаракти инсон, тағйири манзара ва бозии рӯшноӣ аз унсурҳои дӯстдоштаи вай буданд.

Акси мард бо хирс хотирае аз гузашта

Яке аз аксҳои дидании ӯ акси Талабшо Шейхов ва хирси ӯ Мария мебошад. Ин ду ҷуфти ғайриодӣ дар солҳои 1990 дар кӯчаҳои Душанбе намоишҳои хурд доир мекарданд ва махсусан дар миёни кӯдакон маъруф буданд.

Чунин тасвирҳо нишон медиҳад, ки Заур Дахте фақат ба манзараҳои бузург таваҷҷуҳ надошт, балки лаҳзаҳои ғайриодии зиндагии одиро низ ҳамчун бахше аз таърихи визулии шаҳр сабт мекард.

Аз крани сохтмонӣ то экранҳои кино

Роҳи эҷодии Заур Дахте аз гирифтани филм оғоз гардид. Ӯ фаъолияти касбии худро ба ҳайси ёвари оператор оғоз намуда, баъдан факултети оператории Донишкадаи давлатии кинометографияи Маскавро хатм кард. Солҳои зиёд ӯ дар киностудияи “Тоҷикфилм” фаъолият намудааст.

Яке аз нахустин корҳои мустақили ӯ наворбардории бунёди Неругоҳи барқии обии “Варзоб 1” буд. Барои нишон додани миқёси бузурги сохтмон Заур Дахте ба болои крани маноравӣ баромада, аз баландӣ иншоотро ба навор гирифт.

Таҷрибаи кор дар кино роҳи ӯро дар аккосӣ боз кард ва ин таҷриба ба ӯ имкон дод, ки дар гирифтани аксҳо маҳорати фавқулодаи худро нишон диҳад. Заур Дахте қабл аз ҳама, “кадрро дидан” медонист ва ин маҳорат дар аксҳои ӯ низ ба таври рӯшан эҳсос мешавад.

Аксҳое, ки аз марзҳо гузаштаанд

Намоишгоҳи шахсии аксҳои Заур Дахте соли 2003 дар шаҳри Душанбе доир гардид. Баъдан осори ӯ дар кишварҳои мухталиф, аз ҷумла Русия, Чин, Ҳиндустон, Ҷопон, Фаронса, Олмон, Қазоқистон, Озарбойҷон ва Беларус ба намоиш гузошта шуда буданд.

Дар аксҳои ӯ на фақат манзараҳои Тоҷикистон, балки чеҳраҳои одамон, фарҳанг, табиат ва лаҳзаҳои зиндагии кишваарҳои дигар низ ҷой доранд.

Барои фарзандон қабл аз ҳама ӯ падар буд

Ҳарчанд номи Заур Дахте бо кино ва аксбардорӣ дар пайванд аст, барои аҳли оилаи ӯ қабл аз ҳама падар ва дӯст буд. Фарзандонаш аз ӯ ба ҳайси шахсе ёд мекунанд, ки ба андешаҳои онҳо гӯш медод, маслиҳат мекард ва нуқтаи назарашро бидуни маҷбур намудани дигарон баён мекард.

Духтараш Фарангис Дахте падарашро “одами идона” номид ва аз ҷашнҳои солинавӣ дар киностудия ёд кардааст. Тибқи гуфтаи ӯ, падараш талош мекард чунин рӯзҳоро барои фарзандонаш ба хотираҳои фаромӯшнашаванда табдил диҳад.

Мероси як умр дар аксҳо ҷо гирифтаанд

Заур Дахте, агар умр вафо мекард, 18-уми августи соли 2026 90 -сола мешуд, вале ӯ 15 –уми августи соли 2024 дар садамаи нақлиётӣ дар роҳи Душанбе - Хуҷанд аз олам даргузашт.

Намоишгоҳи имсол дар “Русский дом”, дар маконе, ки хонаводаи Заур Дахте бо он солҳо ҳамкорӣ мекард, доир гардид. Аввалин намоиши аксҳои ӯ, дар замони дар қайди ҳаёт буданаш, дар соли 2012 доир гардид.

Имрӯз аксҳои Заур Дахте бештар аз як маҷмуаи асарҳои бадеӣ ба назар мерасанд. Онҳо ба як бойгонии визуалии давраҳои мухталифи ҳаёти Тоҷикистон табдил шудаанд. Чеҳраҳо, кӯчаҳо, табиат, урфу одат ва лаҳзаҳои хурди зиндагие, ки шояд дар он рӯзҳо одӣ наменамуданд, ҳоло як қисми ҷаззоби хотираи таърихӣ шудаанд. Ин  як қудрати аксҳои Дахте, як лаҳзаи нигоҳ доштан аст ва худи замони ӯро барнамегардонад.

Dialog.tj