Қиссаи мустанади Нависандаи халқии Тоҷикистон Абдулҳамид Самад бо номи “Шамъе афрӯзандаи чароғҳо”, ки аз рӯзгори печида ва пайраҳаи эҷодии нависандаи тозаҷӯву навпардоз Пӯлод Толис ҳикоят мекунад, дар нашриёти “Рушди маориф” ба миқдори 1000 нусха аз чоп баромад.

Муаллиф дар пешгуфтори асараш сабаби таълифи қиссаи мазкурро чунин шарҳ додааст:  “Нияти иншои ин қиссаи мустанадро солҳо дар дил доштам, вале пурсиши сарипоии сухангӯйи шинохтаи ТВ ва радио дар дилам онро боз ангехт. Вай дар омади гап баногоҳ пурсид: – Толис аз Самарқанд буд? Банда андешидам, ки агар журналисти миёнаумри ба қавле ҳамадон зодгоҳи нависандаи некному овозадор, вале сарнавишташ пуршебу фароз ва фоҷиавиро надонад, ба осори рангини ӯ ошно ҳам нест. Мебояд шахсият, роҳи эҷодии Толисро, ки симои дурахшони тозакорӣ ва дигарсозии маърифатии насри муосири тоҷик дар охири солҳои 50 ва оғози солҳои 60-и асри бист мебошад, ба хонанда шиносонд”.

Абдулҳамид Самад, Нависандаи халқии Тоҷикистон афзудааст, ки қиссаи “Шамъе афрӯзандаи чароғҳо”-ро дар асоси рӯзномаҳои зиндаёд Пӯлод Толис (1929 -1961) ва ёдвораҳои адибони дӯсту ҳамсаф ва пайвандони донишманди вай дар китоби «Даруни синааш сад орзу буд» навиштааст.

Академик Носирҷон Салимӣ, хонандаи аввалини қиссаи “Шамъе афрӯзандаи чароғҳо” пас аз мутолиа андешаашро чунин баён кардааст: “...Он қадар ҷаззоб, ба дард, бо сӯзу гудоз навишта шудааст, ки лаҳзае аз даст гузоштан муҳол аст. Ба хусус, поёни қиссаро бе оби чашм хондан имкон надорад. Асрори сарнавишти шодравон Толис, решаву ангезаҳои фоҷиаи ин нависандаи хориқулода, пайваста бо розҳои шахсияти инсонии ӯ, ки ҳар эҷодкори асилро дар ҷаҳони бекаронаи армонҳояш маҳкум ба танҳоӣ мекунад, бо талху шириниҳои ҳаёти иҷтимоӣ, адабӣ ва хонаводагӣ тавъам омада дар баробари ин “хатти пешонӣ”-и ин шахсияти нотакрор, ки дар олами адабу ҳунар ҳодисаи нодир набудааст, симои муҳташами як нависандаи соҳибҳунар ва қудратманди роҳкушоро падидор овардааст. Аз дарунмояи қисса бармеояд, ки фоҷеаи Толис на танҳо фоҷеаи ӯ, балки фоҷеаи ҷомеа ва фоҷеаи замон ҳам буд, ки аз ҳикмат ва таҷрибаҳои маънавии аҷдоди худ тӯшаи ночизе дошт ва қадру қимат ва арзиши инсон ҳам дар ҳади ҳамин “ночизӣ” зарфият дошт. Қиссаи дардовару аламангез аз марги ихтиёрии нависандае бо истеъдоди бузург. Вале аз мағз-мағзи сатрҳо маъние парафшон аст, ки қисса аз марг нест, аз зиндагӣ аст, аз зиндагие, ки ҳеҷ гоҳ завол намепазирад, зиндагие, ки ҷавҳари он маъниву маънавият аст... Дар назари камина ин қиссаи дилангези зиндагӣ ва марги нависанда, қасидаест дар ситоиши Одам, Одамият ва Одамгарӣ, ки абадиву поянда аст. Чун зари холис аст, ки ҳатто агар об ҳам шавад, бо аҷноси наҷису сафеҳ омезиш намеёбад”.

Dialog.tj